Ui.

Veel vrienden heb ik nooit gehad. Was meer op het andere geslacht georiënteerd dan op het eigen denk ik. Alhoewel, veel vriendinnen heb ik ook weer niet gehad. Daar was ik of te verlegen of te serieus voor, denk ik nu. Toen we na de oorlog verhuisd waren leerde ik Äu, spreek uit Ui, kennen. Eigenlijk heette hij August. Ook zijn moeder was een Duitse, zoals zovele moeders in ons grensdorpje. Zij was de taal van haar geboortestreek, het Rijnland, blijven spreken en dat leverde voor ons gehoor komische klanken op, nietwaar? Welwaar, want zijn broer Joep, noemde zij Oepie. Zij had dus een Ui en een Oepie. Hun vader was mijnwerker en zijn zonen (zoals zo velen in die tijd) hadden helaas in een vroeg stadium besloten zijn voorbeeld te volgen. In de praktijk betekende dat, niet veel uitvoeren op de lagere school, want met 14 ga ik toch naar de koel (mijn). Meestal werd dan in de vierde klas adieu gezegd tegen het onderwijs. Doodzonde!
Ik leerde Ui pas goed kennen toen ik zelf ook kompel was. In tegenstelling tot hem was ik ondergronds gegaan om er, met mijn schoolopleiding, carriëre te maken. Het klikte tussen ons en ondanks de tegenstellingen konden we goed met elkaar opschieten. Ik was vaak bij hun thuis, hun moeder was erg vooruitstrevend. Zij had de laatste technische snufjes in huis, een koelkast en een televisie. De eerste exemplaren in ons dorp. Op geld werd niet gekeken, wat haar jongens wensten kregen zij. Ui had dus een brommer, Oepie een scooter.
Hun vader die, in een ver gevorderd stadium, stoflongen had zag dit alles in wat breder perspectief. Regelmatig sprak hij met mij over mijn school papiertje, hoe moeilijk dat geweest was en of zijn jongens ook niet beter af zouden zijn als ze alsnog gingen studeren.
Op een goeie dag was Ui die praat zat. Hij zei tegen zijn vader dat hij op moest houden met dat kletsen over scholing. Hij zelf had immers hem, August, afgeraden verder te studeren. De goede man vielen de oren van het hoofd. "Jij en studeren?" bracht hij met moeite uit, toen hij weer wat lucht kreeg. "Waarvoor wilde jij dan in hemelsnaam studeren?" "Voor ouwehoer" zei Ui en we brulden van het lachen.
In het najaar waren er over de grens, in Duitsland, altijd kermissen. Dat was ons oefenterrein. Daar waren toen de interessantste dingen voor onze drang- en durfperiode te beleven. De Duitse meisjes waren sowieso beter gebouwd dan de onze, vonden wij in die tijd en wij hadden er veel sneller sjans dan in Nederland. De Duitse meisjes waren wat ruimhartiger in de omgang dan hun Nederlandse soortgenoten, omdat er een geboorteoverschot van was weet ik nu. In Duitsland kon je het regelmatig beleven dat je met twee meisjes aan de arm over een dansvloer zwierde. Daar hoefde je helemaal niet moeilijk of ingewikkeld voor te doen. Die waren ongecompliceerd, die vonden het prachtig om met ons jongens op te trekken en lol te trappen. Die dronken net zo snel en evenveel bier als wij. Bij ons, in Nederland, was het altijd nog maar de vraag of het jouw uitverkorene behaagde je naar de dansvloer te volgen. Laat staan aan de tap een aantal pilsjes met je dronk om in stemming te komen.
Ui was een geboren cavalier. Hij wist altijd precies de juiste woorden en toonzetting te vinden. Die Fräulein waren als was in zijn handen. Hij was ook een echte vriend. Zonder scrupules regelde hij de mooiste rendez-vous voor mij en vroeg na afloop zelfs of alles naar wens was verlopen. Zulke vrienden vind je nu niet meer vrees ik. Die scoren liever zelf. Alhoewel scoren, daar moet je in onze tijd niet te veel voorstelling van hebben in vergelijking met nu. Stevig zoenen was de ultieme daad, dan stopte het.
Op een mooie zondagmiddag in oktober waren wij weer op een Schützenfest. Dat werd altijd nachtwerk. We zorgden ervoor dat we om 5 uur in de ochtend thuis kwamen en konden omkleden want om 6 uur gingen we op de mijn naar beneden. Het was erg koud, naar huis, die rit in die nacht. Ui reed de brommer en ik zat achterop, maakte me zo klein mogelijk. Mijmerde over mijn Annabel die ik unendliche Liebe und Treue beloofd had en probeerde vervolgens nog een uiltje te knappen achter de brede rug van Ui. Jongen wat slingerde hij toch, ik werd kotsmisselijk achterop met al dat bier in mijn lijf. Om mij gerust te stellen zong Ui altijd luid, dan wist ik dat hij niet sliep. Ik wist niet dat Ui inmiddels kon zingen onder het slapen.
We slingerden een half uurtje en kwamen in de buurt van de Nederlandse grens. We wisten enkele illegale grensovergangen en die gebruikten we 's nachts. Passeren over de legale grenzen nam te veel tijd in beslag.
In het donker, zonder licht aan, moest een paar kilometer niemandsland doorkruist worden. Ik had mijn lot helemaal in de handen van Ui gelegd, het was veel te koud om mee de weg af te turen.
De slagboom dwars over de weg werd door Ui niet gezien, want hij sliep. Met een rot klap reden we die door midden en vlogen de berm van de weg in. Tegelijk begon een sirene te loeien en flitsten een aantal zoeklichten aan. Daar lagen we met onze zatte kop in het natte gras. We hadden een schakeldraad geraakt. Het was nu alleen nog maar de vraag wie ons zou inrekenen de Duitse of de Nederlandse douane. In het laatste geval hadden we de minste pech. Er gebeurde niets, het alarm werd blijkbaar als loos beschouwd. We inspecteerden de brommer. Die was flink beschadigd en kon niet op eigen kracht verder. We besloten om in beslagname te voorkomen hem te verbergen op Nederlands grondgebied. Dat kon na enig speuren onder een stromijt. Ook ontdekten we een onbemand douanegebouwtje. In een schuurtje stonden twee douane fietsen, met gammele sloten afgesloten. Bij het licht van een paar lucifers werden die in een wip geknakt. Ein gefundenes Fressen, meende Ui filosofisch.
Helemaal nuchter fietsten we nu in een ruk naar de mijn. Enige verwondering ontstond daar toen wij in ons zondagskloffie op twee groene "Douane Nederland" fietsen de rijwielenloods binnenreden.
Die douanefietsen hebben wij nooit meer afgehaald, wij durfden veel maar waren niet gek. Wij zijn met de bus naar huis gegaan. De brommer hebben we wel diezelfde dag nog opgehaald.
Annabel heb ik nooit meer ontmoet. Jammer, ik had haar graag verteld hoe het ons vergaan was. "Liebchen, sei vorsicht!" waren immers haar eerste en laatste lieve woordjes, die ik me herinneren kan.

(C)

maart 2001

mailbus van Frants van de Bareschjop